Nieuwmarkt

Nieuwmarkt.

Gildepoortjes in de Waag (1617).

De Sint Antoniespoort, beter bekend als Waag op de Nieuwmarkt (1488) is de oudste nog bestaande stadspoort van Amsterdam en staat bekend als het Waaggebouw op de Nieuwmarkt. Aan haar bruikbaarheid als waaggebouw dankt zij haar voortbestaan. Oorspronkelijk vormde zij onderdeel van de vijftiende eeuwse stenen ommuring van Amsterdam. Overigens was de poort er eerder dan de ommuring. De poort staat precies op de uitvalsweg van Amsterdam die van de Zeedijk over de Sint Antoniesdijk liep, daar waar dijk en water elkaar kruisen.
In 1617 besloot de stadsregering de poort in te richten als Waag. De hoge middentoren werd gebouwd en de voorpoort werd van een dak voorzien. Hierdoor ontstond veel nieuwe ruimte, waardoor ook verschillende gilden een plaats in het gebouw konden vinden, zoals de schutters, schilders, smeden en metselaars.
De in 1617 in het gebouw ondergebrachte gilden hadden elk hun eigen toegangspoortje. De emblemen boven de poortjes laten nog altijd zien om welke gilden het ging. Een mooi poortje is die van het Sint Lucasgilde in de torenvoet aan de kant van de Bloedstraat. Boven het poortje is een reliëf aangebracht met de schutspatroon van het gilde, Sint Lucas. In het Sint Lucasgilde waren de kunstschilders, huisschilders, beeldhouwers, etc. verenigd. Het reliëf is waarschijnlijk gemaakt in de werkplaats van Hendrick de Keyser.
De andere poortjes zijn het poortje van het Theatrum Anatomicum, het poortje van het Sint Eloy gilde van de smeden en het poortje van het Sint Barbara gilde van de metselaars en steenhouwers (waarvoor Hendrick de Keyser een versiering heeft gemaakt met gereedschappen). De brede poort in de ronde hoofdtoren aan de kant van de Geldersekade was de toegang van de schutters.

Waaggebeouw.

Gevels/plattegronden van de Sint Antonieswaag.

Een reconstructie van de oude Sint Antoniespoort op de Nieuwmarkt.
Een gefantaseerde situatie in de 15 eeuw.
Datering vervaardiging: 1851. Techniek: waterverf. Afmetingen: 433 x 325 mm.