De toegangspoort van het Tucht- of Rasphuis aan de Heiligeweg op nummer 19, gezien vanuit de Voetboogsteeg.
Datering: 1832
Het Rasphuispoortje (±1603).
Halverwege de Heiligeweg, precies tegenover de Voetboogstraat, treft men een fraaie zandstenen poort aan met een zware beeldengroep erop. Thans geeft de poort toegang tot het Kalvertoren-complex, een winkelcentrum. De beeldengroep laat echter zien dat het vroeger anders was: in de 17de eeuw was dit de poort van een tuchthuis voor zwervers en bedelaars, later een verbeterhuis voor jonge lieden, dat de naam droeg van Rasphuis. De tuchtelingen moesten steenhard Braziliaans hout raspen, een zwaar karwei. Het geraspte hout werd gebruikt om verfstof van te trekken voor de vele ververijen die de stad kende.
De poort dateert uit omstreeks 1603 en was de
buitenste van twee poorten, de binnenste is al lang geleden verdwenen. Beide
poorten kwamen uit de steenhouwerij van Hendrick de Keyser.Twee zittende leeuwen
van de binnenpoort bevinden zich in het Rijksmuseum.
Het reliëf boven de rondboog en boven de Dorische halfzuilen, toegeschreven aan
Hendrick de Keyser, toont leeuwen, beren, wilde zwijnen en tijgers die een wagen
trekken beladen met Braziliaans hout. Op die wagen zit een voerman die met een
zweep in de hand de "landgedrochten" temt. Daarboven staat de Latijnse
tekst: Vertutis est domare quae cuncti pavent (vrij te vertalen als:
"het is een deugd van 't kloek gemoed, te temmen dat elk schrikken
doet"). Op het hoofdgestel bevinden zich drie beelden uit het derde kwart
van de 17de eeuw zijn dus later aangebracht, maar mogelijk wel nog door Hendrick
de Keyser ontworpen. Een zittende vrouwenfiguur, mogelijk de stedemaagd, met het
wapen van de stad op de linkerknie, houdt in de rechterhand een zweep. Het woord
Castigatio onder haar voeten aangebracht, duidt haar als het zinnebeeld
van de tuchtiging aan. Zij wordt geflankeerd door twee levensgrote, geboeide,
naakte mannenfiguren.
De poort is recentelijk tijdens de bouw van het Kalvertoren-complex opgeknapt en
in fraaie kleuren geschilderd.
De toegangspoort van het Tucht- of Rasphuis aan de Heiligeweg op nummer 19,
gezien vanuit de Voetboogsteeg.
Datering: 1832
Nr. 19 Poort van voormalig Rasphuis thans zwembad.
Datering: 04.09.1940
Rasphuis.
De buitenpoort van het Tucht- of Rasphuis op Heiligeweg 19. Uit: ' 's-Waerelds
Koopslot', uitgegeven bij Jac. Verheyden, 1723. Techniek: ets. Techniek: ets.
Datering: 1723
Binnenplaats van het Tucht- of Rasphuis. Techniek: ets en gravure. Datering
vervaardiging: 1665. Uit: T. v. Donselaar, 'Beschrijvinghe van Amsterdam, bij
M.W. Doornik, 1665'. Techniek: ets en gravure. Datering vervaardiging: 1665.
Datering: 1614
Rasphuispoort.
De opgeknapte Rasphuispoort.